Бахчысарайскі фантан

Першая дзея

Стары парк замка Патоцкіх. Святкуецца Дзень нараджэння юнай Марыі. З’яўляецца Марыя і яе сябар Вацлаў. З замка пад гукі ўрачыстага паланэза ўваходзяць госці. Паланэз змяняецца ўдалым кракавякам.

Раптам прыходзяць польскія воіны. Яны прывялі палоннага татарына. Аднак блізкасць татарскай арды не ўплывае на вясёлы настрой гасцей. Баль працягваецца.

Здалёк даносіцца тупат татарскай арды. Выбягае начальнік варты з трывожнай весткай: татары ідуць! Мужчыны агаляюць зброю. Урываецца татарскі атрад.

Марыя бяжыць з замка, які палымнее. З ёй Вацлаў. Перад уцекачамі нечакана ўзнікае постаць хана Гірэя, кіраўніка татар. Уражаны прыгажосцю Марыі, ён на імгненне замірае, потым кідаецца да яе. Вацлаў заступае яму дарогу. Ударам кінжала Гірэй забівае Вацлава.

Другая дзея

Гарэм Гірэя ў Бахчысарае. Гарэзнічаюць яго жонкі. Сярод іх Зарэма, любімая жонка Гірэя. Чуваць ваяўнічыя гукі. Гэта з паходу вярнулася войска Хана. Першай да Гірэя кідаецца Зарэма. Але ён не заўважае яе. Марна спрабуе Зарэма прыцягнуць увагу свайго ўладара. Гірэй нават не глядзіць на яе. У роспачы Зарэма губляе прытомнасць.

Трэцяя дзея

Пакой Марыі. Уваходзіць Гірэй. Ён зноў і зноў гаворыць ёй пра сваё каханне. У ім нічога не засталося ад дзікага важака ваяўнічага племені. Пакорна і мякка глядзіць ён на дзяўчыну. Але Марыя не кахае і ніколі не пакахае Гірэя.

Хан выходзіць. Марыя бярэ арфу, пяшчотна дакранаецца да струн і наігрывае простую песенку сваёй радзімы. Яна аддаецца ўспамінам пра шчаслівае юнацтва, пра Вацлава.

Ноч. Марыя не можа заснуць. Служанка кладзецца адпачываць ля парога. Уваходзіць Зарэма, якая прыціскае да грудзей кінжал. Марыя з жахам глядзіць на яе. Зарэма моліць дзяўчыну вярнуць ёй Гірэя, але тая шчыра і проста расказвае, што ніколі не пакахае хана. Пакораная шчырасцю Марыі, Зарэма супакойваецца. Раптам яе позірк падае на забытую Гірэем цюбецейку. Зноў успыхвае ў ёй полымя рэўнасці. Служанка ўчула нядобрае і кліча на дапамогу.

Імкліва ўбягае Гірэй. Ён кідаецца да Зарэмы, спрабуе схапіць яе за руку, але яна паспявае нанесці Марыі смяротны ўдар. Хан у раз’юшанасці гатовы забіць Зарэму. Аднак яна сама ідзе насустрач яго клінку. Рухам рукі хан загадвае варце вывесці Зарэму.

Унутраны двор Бахчысарайскага палаца. Паглыблены ў свае думкі сядзіць Гірэй. Неадступна думае ён пра Марыю, якая загінула.

Военачальнік Нуралі, які вярнуўся з паходу, праводзіць перад ханам новых палонных. Але Гірэй застаецца абыякавым. І нават тады, калі варта скідвае Зарэму з высокай скалы ў прорву, не сціхаюць яго душэўныя пакуты. Ён застаецца адзін каля фантана слёз, які ўзведзены ў памяць аб Марыі.

Журчыць у мармуру вада
І капае халоднымі слязьмі,
Не змаўкаючы ніколі…

І зноў перад Гірэем узнікае вобраз Марыі. Ён распрасцірае да яе рукі. Але Марыі няма – гэта здань, створаная яго фантазіяй.